Tùng Monkey: Nghệ sĩ không nên đánh mất lòng tin vào chính mình

Điều gì đã định hình những nền tảng đầu tiên cho hành trình sáng tạo đậm dấu ấn công nghệ của anh?

Ngay từ lần đầu thực hành với đồ họa máy tính, tôi đã nhận ra đây sẽ là một công cụ tuyệt vời để sáng tác nghệ thuật. Ý tưởng này giờ không còn mới, nhưng cách đây 20 năm, đó vẫn là hướng đi khá lạ lẫm tại Việt Nam. Việc ứng dụng công nghệ vào sáng tạo đã mở ra cho tôi nhiều cánh cửa, cả cơ hội nghề nghiệp lẫn những khả năng mới trong chất liệu sáng tác. Với tôi, đặt công nghệ ở trung tâm thực hành nghệ thuật giống như việc sống cạnh một dòng suối vậy: công nghệ luôn vận động và thay đổi, và điều đó rất hợp với cá tính yêu thích sự mới mẻ của tôi.

KU là nhân vật trung tâm trong vũ trụ sáng tạo của anh. Điều gì khiến anh chọn KU làm hình ảnh đại diện cho thế giới nội tâm và hành trình nghệ thuật của mình?

KU là một hành trình thú vị của tôi, giống như trong trò chơi, bên cạnh nhiệm vụ chính, thỉnh thoảng bạn sẽ thực hiện “side-quest” vậy. Bạn sẽ thấy KU “tự nhiên” xuất hiện “from no where” trong sáng tác của Tùng Khỉ, và trở thành một thứ gì đó rất quan trọng. Mặc dù đã xuất hiện đâu đó trong tác phẩm của tôi từ 2014, nhưng chỉ đến hiện tại KU, mới trở thành một biểu tượng cho sự kết nối của tôi với thế giới xung quanh. Tôi muốn mình trẻ lại, ham học hỏi, ham kết nối, lạ lẫm và hồn nhiên giống như một đứa trẻ, thông qua nhân vật này. Điều này giống như một sự tự chữa lành, vì sau tất cả mọi thứ đã qua, tôi cảm thấy thoải mái hơn khi cầm tay nhân vật này để đi tiếp. Tôi nhận ra mình cần chăm sóc nhiều hơn đứa trẻ bên trong, người mà có thể đã bị lớn lên quá nhanh? Tôi cảm thấy hạnh phúc khi được đồng hành cùng KU trong hiện tại và thời gian tới, giống như cảm giác buổi chiều đón các con của tôi đi học về và chơi đùa với chúng vậy.

Điều gì khiến anh vẫn còn nhiều hứng thú và năng lượng trong lĩnh vực đòi hỏi liên tục đổi mới như visual art?

Tôi may mắn vì mọi thứ xung quanh luôn vận động. Dù đôi lúc bản thân “hết năng lượng”, những cơ hội và chuyến đi mới lại cuốn tôi vào guồng sáng tạo. Có lẽ vì lĩnh vực này phát triển quá nhanh. Chuyến du hành giữa năm đến ISEA ở Seoul đã mang lại cho tôi rất nhiều cảm hứng: từ một art event underground đúng nghĩa – diễn ra trong tầng hầm rộng chừng 50m – đến những buổi trình diễn Audio Visual hoành tráng của WeSA trong một tòa nhà sang trọng. Gần đây, tôi cũng có dịp gặp gỡ nhà thiết kế Zach Lieberman tại AGI Open và chia sẻ với ông về ảnh hưởng sâu đậm của các thiết kế của ông đối với tôi. Những sự kiện như vậy khiến tôi thật khó để có thể ngồi yên!

Khi công nghệ phát triển quá nhanh, làm sao để anh không bị cuốn vào xu hướng và vẫn giữ bản sắc riêng?

Nếu dòng suối là sự vận động của công nghệ, tôi tự xem mình là một cối xay nước. Tôi dùng công nghệ làm năng lượng vận hành sáng tạo của mình, nhưng không chạy theo nó. Có lẽ nhờ bốn năm làm trong lĩnh vực Quảng cáo – Truyền thông, tôi hiểu xu hướng vốn có bản chất “đến rồi đi”. Xu hướng tạo ra đòn bẩy để phát triển cho một ngành, thu hút sự chú ý của xã hội, rồi nhanh chóng chuyển sang lĩnh vực khác, để lại phía sau những điều từng được quan tâm chỉ mới hôm qua. Thứ duy nhất còn lại chính là giá trị thực sự – giá trị cốt lõi. Khi bỏ qua những phù phiếm mà xu hướng tạo ra, giá trị cốt lõi mới là điều khiến người ta nhớ và trân trọng.

Với tôi, một nghệ sĩ có thể kể câu chuyện của riêng mình, khoác lên mình bản sắc duy nhất – chiếc áo chỉ thuộc về anh ta – thì người nghệ sĩ ấy đã tạo ra được giá trị cốt lõi.

Theo anh, vai trò của visual art trong các festival, concert hay sự kiện đa phương tiện sẽ phát triển theo hướng nào trong những năm tới?

Lĩnh vực này đang phát triển mạnh mẽ không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới. Ai cũng ý thức rõ sự hiện diện và công nhận giá trị mà visual art mang lại cho không gian hay tác phẩm họ thưởng lãm. Đây là điều tuyệt vời, đặc biệt với thế hệ nghệ sĩ – nhà thiết kế trẻ đang thực hành loại hình này. Đó cũng là điều mà cách đây 15 năm tôi từng mơ tới, thời điểm tôi phải tự giải thích visual là gì, VJing là gì cho mọi người xung quanh.

Tuy nhiên, đi kèm sự phát triển nhanh chóng là tình trạng bão hòa của thị trường. Khi bão hòa, những yêu cầu trở nên hời hợt hơn, kéo theo sự xuất hiện của một thế hệ sản phẩm visual art “mì ăn liền”. Tôi nghĩ đây chính là thời điểm quan trọng để tìm kiếm sự khác biệt: tạo ra giá trị độc bản, những thiết kế thị giác mang tính “người” hơn và những dự án có chiều sâu hơn.

Trong quá trình sáng tạo, anh thường để công nghệ mở đường cho ý tưởng, hay chính concept mới quyết định công nghệ mà anh lựa chọn?

Với tôi, cả hai con đường đều đúng. Nếu nhìn vào thực hành của tôi, bạn sẽ thấy bên cạnh các dự án nghệ thuật thuần túy, tôi còn thực hiện nhiều dự án thương mại – lĩnh vực mà việc nắm bắt xu hướng công nghệ mới để đưa vào tác phẩm là rất quan trọng. Tôi thích sự “hòa trộn”. Không có ranh giới rõ ràng giữa A hay B, giải pháp phụ thuộc vào hoàn cảnh, và kết quả cuối cùng chính là phương án hợp lý nhất.

Anh nhìn nhận vai trò của AI trong sáng tạo hình ảnh như thế nào?

Cách đây vài năm, quan điểm của tôi về AI khác bây giờ một chút. Điều chắc chắn là AI sẽ tác động mạnh mẽ và làm thay đổi cách chúng ta tạo ra các thiết kế kỹ thuật số – một xu hướng không thể đảo ngược. Ai cũng thấy việc tạo ra một bức ảnh hay tác phẩm digital art bằng AI giờ nhanh và dễ đến mức nào.

Trước đây, tôi xem AI như một công cụ nghệ thuật, có thể sáng tác với nó. Nhưng hiện tại thì không. Với cách AI phát triển theo hướng phục vụ số đông, nó có xu hướng đồng bộ hóa mọi thứ và giải quyết vấn đề dựa trên kho dữ liệu khổng lồ của nó. Kết quả là bạn dễ nhận được hàng loạt thiết kế mang gu thẩm mỹ “Pinterest điển hình”. Quy trình này hoàn toàn mâu thuẫn với yêu cầu về tính độc bản trong sáng tác nghệ thuật.

Tại The Visual 084, tôi và nhóm vẫn dùng AI sâu sắc trong quy trình sáng tạo và hoàn thiện các dự án thương mại. Nhưng với sáng tác nghệ thuật, tôi đặt ra tiêu chuẩn khắt khe hơn, và AI hiện tại đơn giản là chưa đáp ứng được. Tôi vẫn đặt ý niệm và kỹ năng con người ở vị trí trung tâm, để đảm bảo tác phẩm giữ được chiều sâu và tính nhân bản.

Anh có sử dụng AI trong workflow của mình không? Và nếu có, anh dùng nó ở giai đoạn nào trong quá trình sáng tạo?

AI đã trở thành một trợ thủ đắc lực trong quy trình làm việc của cá nhân tôi và cả nhóm của tôi tại The Visual 084. Đối với các dự án gần đây, AI đóng vai trò quan trọng trong khâu minh họa sáng tạo và thậm chí là hoàn thiện nội dung đầu cuối, điều mà chỉ cách đây một năm là không thể, do nhiều hạn chế về độ phân giải và tốc độ tạo sinh. Tuy nhiên, với các dự án có yêu cầu nghệ thuật cao, tôi vẫn đặt ý niệm và kỹ năng của con người làm trung tâm sáng tạo, để tạo ra các giá trị nghệ thuật nhân bản nhất.

Trong bối cảnh AI có thể tạo ra hình ảnh chỉ sau vài giây, anh nghĩ yếu tố nào làm nên sự khác biệt của một nghệ sĩ con người?

Với tôi, giá trị của một tác phẩm nghệ thuật hay sản phẩm sáng tạo nằm ở tính người của nó, tức là phía sau phải có một con người với câu chuyện, nỗi trăn trở, kỹ năng và chất xám. Chính điều đó tạo nên sợi dây liên kết giữa người xem và tác giả, khiến tác phẩm được chiêm ngưỡng, trân trọng và đồng cảm. Một tác phẩm có giá trị còn lưu giữ câu chuyện về quy trình sáng tạo: cách nghệ sĩ làm ra nó, cách mọi thứ được xây dựng từ chính đôi tay của họ. Vì vậy, với những sản phẩm do AI tạo ra, thật khó để tôi gọi đó là “tác phẩm” nếu thiếu đi hai yếu tố quan trọng này.

Theo anh, nghệ sĩ tương lai sẽ cần những kỹ năng gì để tiếp tục tồn tại và tỏa sáng?

Điều quan trọng nhất là các nghệ sĩ không nên đánh mất lòng tin vào chính mình! Nghe có vẻ sáo rỗng nhưng sự thực là vậy. Chúng ta phải tin tưởng rằng một sản phẩm do bàn tay con người thực hiện sẽ mang lại những giá trị hoàn toàn khác so với một sản phẩm vẽ bởi AI.

Tuy nhiên, đã đến lúc các nghệ sĩ nên trải nghiệm thử các công cụ AI, chẳng hạn như Veo3, Kling hoặc Higgfield, để hiểu rõ những khả năng của công nghệ này. Chỉ khi thực sự hiểu thứ mà chúng ta đang bàn luận, chúng ta mới có thể sống cùng nó – hoặc kiểm soát nó – trong tương lai gần.

Cảm ơn anh. Chúc anh ngày càng thành công hơn nữa trên con đường nghệ thuật.

_________

Bài: Taylor

Ảnh: NVCC, Maisondenude