Công thức 10 triệu vé của bộ phim “Dưới Bóng Điện Hạ”
Bài Tuan Anh
Thị trường điện ảnh Hàn Quốc bước vào giai đoạn hậu đại dịch với khủng hoảng kéo dài, bị bồi thêm bởi sự bành trướng của các nền tảng phát trực tuyến xuyên quốc gia, ngành công nghiệp từng là niềm tự hào của xứ sở kim chi phải đối mặt với đà sụt giảm nghiêm trọng về doanh thu. Đỉnh điểm là năm 2025, phòng vé nước này ghi nhận mức doanh thu thấp kỷ lục. Số lượng khán giả đến rạp trong nửa đầu năm 2025 giảm 32,5%, trong khi doanh thu giảm tới 33% so với cùng kỳ năm 2024. Những ông lớn như CJ ENM vốn từng thống trị thị trường nay cũng chỉ dè dặt tung ra số lượng phim ít ỏi.
Trong bối cảnh ảm đạm đó, Dưới Bóng Điện Hạ (tựa tiếng Anh: The King’s Warden) bất ngờ trở thành ngựa ô phòng vé. Đây là tác phẩm điện ảnh Hàn đầu tiên sau gần hai năm phá vỡ cột mốc mười triệu vé. Phim viết tiếp đà tăng trưởng khi thu về hơn 142,5 tỷ won, chính thức trở thành tác phẩm có doanh thu phòng vé cao nhất mọi thời đại trong lịch sử điện ảnh Hàn Quốc.
Dưới bóng điện hạ: Bình dân hóa lịch sử qua cấu trúc đa thể loại
Dựa trên những sự kiện có thật, Dưới Bóng Điện Hạ tái hiện lại một trong những bi kịch tàn khốc bậc nhất lịch sử Hàn. Chuyện phim xoay quanh Danjong (1441-1457), vị vua thứ sáu của triều đại Joseon, lên ngôi khi mới 10 tuổi. Tại vị ngắn ngủi chỉ 3 năm, ông bị chính người chú ruột nham hiểm tước đoạt ngai vàng. Từ một đấng quân vương, Danjong lâm vào cảnh lưu đày biệt xứ và cuối cùng bị sát hại đầy tức tưởi ở tuổi thiếu niên.
Thuộc thể loại faction (dã sử), bộ phim là sự giao thoa khéo léo giữa những cột mốc lịch sử có thật và trí tưởng tượng phong phú. Công thức đầu tiên tạo nên kỳ tích mười triệu vé chính là cách đạo diễn Jang Hang Jun bình dân hóa lịch sử. Không phải những cuộc tranh đấu chính trị khô khốc với các âm mưu cung đình phức tạp thường thấy trong các bộ phim chính kịch, phim kể về quá trình trưởng thành của một thiếu niên, từ một cậu bé học cách ăn bát cơm dân dã, học cách gọi tên từng người lao động, học cách dạy dỗ một đứa trẻ chăn trâu và dần lớn lên như một con người đúng nghĩa.
Phim khéo léo đan cài các cấu trúc thể loại Hollywood vốn đã rất quen thuộc với đại chúng để làm mềm hóa chất liệu cổ trang. Người xem dễ dàng nhận thấy bóng dáng của thể loại phim Buddy Movie (cặp bài trùng) qua mối quan hệ giữa vị vua bị phế truất và người thôn trưởng Eom Heung Do. Sự đối nghịch ban đầu giữa một bên là lá ngọc cành vàng với những quy tắc lễ nghi nghiêm ngặt và một bên là gã thôn trưởng bộc trực, chất phác, vốn xuất thân là một gã hề đã tạo ra những khoảnh khắc trào lộng, hóm hỉnh. Và ẩn sau sự hóm hỉnh ấy, một tình bạn vong niên dần nảy nở, xoá nhoà ranh giới giữa quân thần, nhường chỗ cho sự gắn kết như cha con, bè bạn, tri kỷ giữa chốn lưu đày khổ ải.
Chạm vào khát khao chung về bậc minh quân
Bên cạnh tình bạn đặc biệt, phim còn tập trung khai thác sự gắn kết của vị cựu vương với số phận của những con người nhỏ bé bị cuốn vào dòng chảy lịch sử. Thoát khỏi chốn cửu trùng đài các, Danjong học cách thấu cảm nỗi lòng dân đen, sẻ chia tri thức và cảm nhận hơi ấm của tình người. Nơi lưu đày hẻo lánh, bằng một cách nào đó, đã trở thành mảnh đất lành để một thiếu quân yếu đuối, sầu muộn trưởng thành, tôi luyện đức hạnh của một nhà lãnh đạo và nhen nhóm hy vọng phục vị.
Nỗi lo âu của dân làng khi thấy nhà vua bỏ bữa làm hiện rõ nét văn hóa mâm cơm. Khoảnh khắc Người gọi tên từng người đã chuẩn bị bữa ăn cho mình, cũng là khoảnh khắc Người đánh thức nhân cách và lòng tự trọng trong họ. Hành động ấy là sự thừa nhận sự tồn tại của những thân phận thấp bé nhất và việc ăn chung mâm là nghi lễ tái lập phẩm giá con người dựa trên thái độ đối đãi thay vì danh phận. Qua đó, Danjong thấu được rằng phẩm giá thực sự của một người lãnh đạo không đến từ chiếc ngai vàng, mà từ sự thấu cảm và trách nhiệm đối với những người đang trông cậy vào mình.
Vị vua nơi cung cấm, nhờ gặp gỡ người thôn trưởng nơi sơn dã, mà học được thế nào là phẩm giá con người. Thôn trưởng không dạy vua thuật trị quốc, ông dạy vua đạo làm người, trách nhiệm và bổn phận của một kẻ đứng đầu cộng đồng. Trong hành trình ấy, sự hòa giải giữa các tầng lớp, khát vọng giáo dục của bậc làm cha mẹ và hơi ấm của xóm giềng đã cùng nhau dệt nên một sự vỗ về dịu dàng cho tâm hồn người xem. Trật tự thứ bậc nghiêm cẩn nơi cung đình đã hoàn toàn bị phá bỏ, nhường chỗ cho sự bình đẳng dung dị bên chén cơm, hạt muối. Cái tiểu địa đàng tràn ngập nhân văn ấy hiện lên đẹp đẽ như một câu chuyện cổ tích.
Thế rồi, khi đã thực sự trưởng thành trong tâm thức một nhà lãnh đạo, Danjong đã đường hoàng bước tới chốn quan quyền, nơi con trai người thôn trưởng đang bị đánh đập dã man. Dẫu thân thế đã bị phế truất, dẫu tay không tấc sắt, vị vua trẻ vẫn toát lên uy phong lẫm liệt của một vị minh quân. Ở đó, tiếng dõng dạc của nhà vua, lời đe dọa của Han Myeong Hoe và sự phản bội của người thôn trưởng đã đẩy xung đột lên đến đỉnh điểm. Từ đây, phim chạm tới khao khát chung của khán giả mọi thời đại về một bậc minh quân, người lãnh đạo mẫu mực, một người không chỉ có quyền lực mà còn có lòng trắc ẩn và biết lắng nghe tiếng nói của nhân dân.
Dưới bóng điện hạ: Nhân bản hóa những điều đã mất
Công thức mười triệu vé được hoàn thiện bằng khả năng khơi gợi và xoa dịu nỗi đau tập thể. Người Hàn Quốc vốn sở hữu một mã gene cảm xúc đặc trưng mang tên Han (Hận), tức nỗi buồn đau, uất nghẹn dồn nén qua hàng thế kỷ chịu đựng những biến cố ngoại xâm, chia cắt, áp bức và Jeong (Tình), lòng trắc ẩn, nghĩa tình và sự tôn vinh những điều tử tế. Cuộc đời bi kịch của vua Dajong là hiện thân hoàn hảo cho chữ Han và Jeong ấy. Hình ảnh vị vua thiếu niên bị bức tử, thi hài lạnh lẽo trôi trên dòng sông Cheongnyeongpo và nghĩa tình với đất nước, nhân dân, xóm làng “tối lửa tắt đèn” có nhau trở thành biểu tượng cho những hy sinh oan khuất và cả vẻ đẹp của tình người trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc.
Song, đạo diễn Jang Hang Jun tinh tế sử dụng hình tượng Pietà (Đức Mẹ sầu bi) để khắc họa cảnh thôn trưởng Eom Heung Do vớt thi thể nhà vua lên từ dòng nước. Sự đau đớn tột cùng trong phân cảnh này gợi nhắc khán giả về những vết thương tập thể hiện đại, tiêu biểu là thảm kịch phà Sewol năm 2014. Qua làn nước mắt, tâm hồn người xem như được gột rửa và sự ra đi của nhà vua trở thành một sự cứu rỗi.
Hơn thế nữa, bộ phim phản chiếu tinh thần thời đại khi ra mắt vào thời điểm xã hội Hàn Quốc đang trải qua những biến động chính trị phức tạp. Những khán giả tinh ý sẽ tìm thấy sự tương đồng giữa cuộc chính biến Quý Dậu (Gyeyujeongnan) năm 1453 trong phim với lệnh thiết quân luật đột ngột vào tháng 12 năm 2024. Câu hỏi về tính chính nghĩa của quyền lực và trách nhiệm của mỗi cá nhân trước những quyết định của người đứng đầu đã khiến bộ phim mang tính thời sự hơn bao giờ hết. Việc chọn kể lại câu chuyện của kẻ bại trận thay vì ca tụng kẻ thắng cuộc là một hành động đầy nhân văn, khẳng định rằng lịch sử có thể thuộc về kẻ mạnh, nhưng ký ức văn hóa và sự yêu mến của nhân dân sẽ luôn dành cho những người có nhân cách cao khiết.
Dưới Bóng Điện Hạ khép lại với hình ảnh hai tấm thẻ tên của vua và thôn trưởng treo lặng lẽ bên nhau, đung đưa trong gió bên bến sông. Đó là minh chứng cho một vùng đất hứa nhỏ bé mà phim đã dựng nên, nhắc nhớ rằng cuối cùng, trước cái chết, mọi sinh linh đều bình đẳng và điều tồn tại duy nhất là sự tử tế, sự thấu cảm giữa người với người.
Sức mạnh của hiệu ứng lan tỏa cộng đồng
Cuối cùng, thành công của Dưới Bóng Điện Hạ không thể thiếu sức mạnh của hiệu ứng truyền miệng (word-of-mouth). Bộ phim chọn thời điểm phát hành đầy tính chiến lược vào ngày 4 tháng 2 năm 2026, ngay trước thềm Tết Seollal (Tết Nguyên đán của người Hàn). Đây là dịp lễ đoàn viên, khi mọi gia đình đổ xô đi xem phim. Tính chất phim gia đình của tác phẩm, cộng với sự cân bằng giữa tiếng cười và nước mắt, đã tạo nên một làn sóng thảo luận tích cực trên mạng xã hội.
Đặc biệt, phim ghi nhận doanh thu đạt đỉnh vào dịp lễ Quốc khánh 1/3 (Ngày Phong trào Độc lập). Trong ngày này, tác phẩm thiết lập kỷ lục lượng vé bán ra cao nhất kể từ tháng 3 năm 2020 với khoảng 810.000 vé chỉ trong một ngày. Sự kết nối giữa tinh thần quật cường, lòng trung nghĩa trong phim với lòng yêu nước, ký ức dân tộc vào ngày lễ trọng đại đã tạo nên một sự cộng hưởng tâm lý cực kỳ mạnh mẽ.
Sức mạnh truyền miệng này được bảo chứng bởi dàn diễn viên thực lực với màn hóa thân xuất thần. Park Ji Hoon, trong vai vua Danjong, chinh phục giới chuyên môn lẫn khán giả bằng diễn xuất tiến bộ rõ rệt và khả năng diễn bằng ánh mắt. Để vào vai cựu vương, anh đã giảm 10kg trong vòng hai tháng. Trong khi đó, Yoo Hae Jin với thâm niên và thực lực của mình đã đóng vai trò là mỏ neo cảm xúc cho bộ phim. Sự thành tâm trong diễn xuất này đã chạm đến trái tim khán giả, khiến tỷ lệ người quay lại xem phim đạt mức 8%.
Hiệu ứng từ bộ phim còn lan tỏa mạnh mẽ sang lĩnh vực du lịch, tạo nên một hội chứng Yeongwol. Hàng ngàn du khách đã đổ xô đến huyện Yeongwol, tỉnh Gangwon để tham quan nơi lưu đày Cheongnyeongpo và lăng mộ Jangneung. Số lượng khách tham quan tăng gấp tám lần trong các giai đoạn cao điểm, mang lại doanh thu dịch vụ du lịch khổng lồ cho địa phương. Người dân Yeongwol chưa bao giờ chứng kiến cảnh tượng nhộn nhịp đến thế. Vị vua bị lãng quên của lịch sử nay đã trở thành người vực dậy nền kinh tế của cả một vùng đất hẻo lánh.
_______
Hoàng Thúy Vân
Tham khảo: The Chosun Daily, Korea Herald, NYCultureBeat