Review “Yên Chi Khâu”: Tình chỉ đẹp khi còn dang dở
Bài Tuan Anh
*Lưu ý: Bài viết tiết lộ nội dung phim
Gần 40 năm sau ngày ra mắt, “Yên Chi Khâu” trở lại màn ảnh rộng Việt Nam trong sự đón nhận nồng nhiệt của nhiều thế hệ khán giả. Với những người từng lớn lên cùng điện ảnh Hong Kong thập niên 1980 – 1990, đây là dịp gặp lại một tác phẩm kinh điển. Còn với lớp khán giả trẻ, bộ phim là cơ hội để hiểu vì sao câu chuyện của Như Hoa và Thập Nhị Thiếu vẫn được nhắc đến như một trong những thiên tình sử ám ảnh nhất.
Phim mở đầu như một câu chuyện liêu trai. Năm 1987, kỹ nữ Như Hoa bất ngờ xuất hiện giữa Hong Kong hiện đại để tìm kiếm người tình năm xưa là Thập Nhị Thiếu. Năm mươi năm trước, cả hai từng thề nguyện sống chết bên nhau và cùng uống thuốc phiện tự vẫn để được ở cạnh nhau mãi mãi.
Như Hoa tin rằng người yêu mình cũng đã chết như lời hẹn ước. Thế nhưng khi linh hồn nàng lang thang khắp thành phố để tìm kiếm, sự thật dần hé lộ: chỉ có nàng giữ lời hứa.
Mai Diễm Phương và Trương Quốc Vinh tạo nên chuyện tình đẹp nhất nhì màn ảnh Hoa ngữ
Nếu “Yên Chi Khâu” vẫn còn sức sống sau gần nửa đời người, nguyên nhân đầu tiên nằm ở hai diễn viên chính. Điều đặc biệt là tác phẩm không xây dựng Như Hoa và Thập Nhị Thiếu như những nhân vật hoàn hảo. Trái lại, cả hai đều mang trong mình những khiếm khuyết rất con người. Chính sự thiếu vẹn toàn ấy khiến chuyện tình của họ vượt khỏi khuôn khổ một thiên tình sử thông thường để trở thành một bi kịch mang tính phổ quát.
Mai Diễm Phương xây dựng Như Hoa như một nghịch lý. Nàng là kỹ nữ nổi tiếng của thanh lâu, một người phụ nữ sống giữa thế giới mua vui đầy phù hoa. Thế nhưng phía sau vẻ đẹp sắc sảo và sự từng trải ấy lại là một trái tim luôn khát khao được yêu như bất kỳ cô gái bình thường nào. Như Hoa không yêu bằng lý trí. Nàng yêu bằng niềm tin tuyệt đối, đến mức chấp nhận đánh đổi cả mạng sống để bảo vệ lời hứa của người mình yêu.
Đạo diễn Quan Cẩm Bằng liên tục sử dụng sắc đỏ để gắn với nhân vật này. Từ lớp son trên môi (yên chi), bộ sườn xám, chiếc áo cưới cho đến hộp son mà Như Hoa luôn mang theo khi trở lại dương gian, tất cả đều gợi cảm giác về một ký ức bị đóng băng. Màu đỏ ấy tượng trưng cho tình yêu, nhưng cũng là màu của sự ám ảnh. Trong khi thế giới xung quanh liên tục thay đổi, Như Hoa vẫn mắc kẹt trong khoảnh khắc đẹp nhất của cuộc đời mình.
Ở chiều ngược lại, Trương Quốc Vinh mang đến một Thập Nhị Thiếu hoàn toàn khác với hình tượng công tử si tình thường thấy trên màn ảnh. Anh xuất hiện với vẻ hào hoa, lãng mạn và sẵn sàng chống lại gia đình để đến với người mình yêu. Trong những phút đầu, khán giả dễ tin rằng đây là kiểu nhân vật có thể hy sinh tất cả vì tình yêu.
Nhưng càng về cuối, nhân vật bộc lộ sự yếu đuối rất đời thường. Thập Nhị Thiếu không hẳn là kẻ phản bội. Anh chỉ không đủ can đảm để bước tiếp khi đứng trước ranh giới sinh tử. Chính sự mong manh ấy khiến vị thiếu gia đau lòng hơn nhiều so với một kẻ ác đơn thuần. Anh yêu thật, nhưng tình yêu ấy không đủ lớn để chiến thắng bản năng sinh tồn.
Điều đó được thể hiện rõ nhất ở cuộc gặp gỡ cuối cùng giữa hai người. Sau nửa thế kỷ chờ đợi, Như Hoa vẫn xuất hiện với gương mặt của tuổi đôi mươi. Trong khi đó, Thập Nhị Thiếu đã trở thành một ông lão nghèo túng, thất bại và gần như không còn dấu vết nào của chàng công tử năm xưa. Khoảnh khắc ấy không cần những lời trách móc. Chỉ riêng sự tương phản giữa hai hình ảnh đã đủ tạo nên một trong những trường đoạn đau đớn nhất lịch sử điện ảnh Hong Kong.
Một hồn ma đi tìm người yêu, hay lời tiễn biệt dành cho Hong Kong đã mất
Nhìn ở bề mặt, “Yên Chi Khâu” là câu chuyện về một linh hồn trở lại dương gian để tìm người yêu. Nhưng càng theo dõi, người xem nhận ra phim còn nói về một cuộc tìm kiếm khác: hành trình đi tìm một Hong Kong đã biến mất.
Quan Cẩm Bằng liên tục đặt hai thời đại cạnh nhau để tạo nên sự đối lập. Hong Kong thập niên 1930 hiện lên đầy màu sắc với ánh đèn thanh lâu, những buổi hát Quảng kịch, những bộ sườn xám được may đo cầu kỳ và một nhịp sống mang đậm tính truyền thống. Đó là thế giới nơi Như Hoa thuộc về, cũng là thế giới nơi tình yêu của nàng bắt đầu.
Ngược lại, Hong Kong những năm 1980 lại hiện lên thực tế và lạnh lẽo hơn rất nhiều. Thành phố vẫn đông đúc, nhộn nhịp, nhưng những dấu vết của quá khứ gần như đã biến mất. Cảnh cũ điêu tàn, cố nhân khuất bóng. Từng nhân chứng cho giai thoại về Như Hoa cũng lần lượt rời khỏi thế gian.
Có một phân cảnh rất đáng nhớ khi Như Hoa và cặp phóng viên chịu giúp đỡ cô đi khắp thành phố để hỏi thăm tung tích Thập Nhị Thiếu. Không ai nhận ra những địa điểm, những cái tên nàng nhắc tới. Cảm giác lạc lõng ấy khiến nhân vật không còn đơn thuần là một hồn ma, mà giống như hiện thân của ký ức đang cố níu giữ những gì đã mất.
Mỗi lần nàng bước qua một góc phố quen thuộc nhưng không còn nhận ra nó, bộ phim lại nhắc người xem về sự tàn nhẫn của thời gian. Có những thứ không biến mất vì ai cố tình lãng quên, mà đơn giản vì cuộc sống luôn tiếp tục tiến về phía trước.
Đặt trong bối cảnh lịch sử của Hong Kong cuối thập niên 1980, lớp nghĩa này càng trở nên đặc biệt. “Yên Chi Khâu” giống như một lời từ biệt dành cho thành phố cũ, cho những giá trị văn hóa truyền thống đang dần bị thay thế bởi nhịp sống hiện đại. Nỗi buồn của Như Hoa vì thế cũng trở thành nỗi buồn của cả một thế hệ.
“Yên Chi Khâu” không ca ngợi tình yêu bất diệt, mà kể về sự sụp đổ của một lý tưởng tình yêu
Trong phần lớn thời lượng, đạo diễn khiến khán giả tin rằng mình đang theo dõi một thiên tình sử. Như Hoa chờ đợi suốt năm mươi năm. Nàng từ chối siêu thoát chỉ để thực hiện lời hẹn năm xưa. Tất cả những điều đó khiến người xem tin vào một tình yêu bất diệt, nơi hai con người có thể vượt qua cả ranh giới sinh tử để tìm về bên nhau.
Nhưng bộ phim dần bóc tách huyền thoại ấy bằng một cách rất tàn nhẫn. Một trong những phân cảnh xuất sắc nhất là cuộc gặp giữa Như Hoa và mẹ của Thập Nhị Thiếu. Bà không xuất hiện như một người mẹ độc đoán chuyên ngăn cản chuyện tình đôi trẻ. Trái lại, bà là người duy nhất nhìn thấy bản chất sự việc. Bà hiểu con trai mình hơn bất kỳ ai khác và biết rằng Thập Nhị Thiếu không phải kiểu người có thể chết vì tình yêu.
Khi còn trẻ, nhận định ấy nghe có vẻ lạnh lùng. Nhưng nhiều năm sau, chính thời gian chứng minh bà đúng. Trong khi Như Hoa giữ nguyên lời hứa, Thập Nhị Thiếu tiếp tục sống. Anh già đi, trải qua những thất bại và dần trở thành một con người hoàn toàn khác.
Bi kịch lớn nhất của bộ phim không nằm ở sự phản bội. Nó nằm ở việc Như Hoa đã dành nửa thế kỷ để bảo vệ một hình ảnh không có thật. Người nàng yêu không phải ông lão xuất hiện ở cuối phim, mà là phiên bản hoàn hảo của Thập Nhị Thiếu tồn tại trong ký ức.
Đó cũng là lúc “Yên Chi Khâu” đặt ra câu hỏi đau đớn nhất: liệu chúng ta yêu một con người thật, hay yêu hình ảnh lý tưởng mà mình tạo ra về họ?
Nhiều bộ phim tình yêu cố gắng thuyết phục khán giả rằng tình yêu có thể chiến thắng thời gian. “Yên Chi Khâu” lại chọn cách kể đau đớn hơn. Tác phẩm cho thấy thời gian luôn là kẻ chiến thắng cuối cùng. Nó làm thay đổi thành phố, thay đổi con người và đôi khi làm thay đổi cả những lời hứa từng được xem là vĩnh cửu.
Nhưng chính vì vậy, tác phẩm của Quan Cẩm Bằng vẫn khiến người xem rung động sau gần bốn thập kỷ. Bởi đằng sau câu chuyện về một hồn ma đi tìm người yêu là nỗi cô đơn rất con người, nỗi sợ rằng một ngày nào đó, những điều đẹp đẽ nhất trong ký ức có thể chỉ còn tồn tại trong ký ức mà thôi.
_______
Bài: Phúc Logic