Để lý giải trọn vẹn sức hút của Formula 1 là điều không dễ. Tuy nhiên, qua những lát cắt khái quát, vẻ đẹp của Công thức 1 hiện lên rõ nét nhất ở sự hội tụ giữa con người, công nghệ, các chặng đua đặc thù và những chiến thuật đỉnh cao.
F1
Khi những chiếc xe sử dụng động cơ đốt trong đầu tiên được ra mắt vào cuối thế kỷ 19 dưới bàn tay của các nhà tiên phong như Karl Benz, Gottlieb Daimler, Wilhelm Maybach tại Đức hay Henry Ford tại Mỹ, thì xe hơi chỉ là phương tiện giúp vận chuyển con người và hành lý thuận tiện hơn.
Tuy nhiên, khát vọng chinh phục những giới hạn công nghệ đã nhanh chóng xuất hiện. Chính tinh thần cạnh tranh giữa các cá nhân và thương hiệu đã thúc đẩy sự ra đời của những giải đua Grand Prix tại châu Âu vào thập niên 1920-1930, đặt viên gạch nền móng đầu tiên cho sự hình thành của Formula 1 sau này.
Từ nền tảng sơ khai, nhu cầu chuẩn hóa luật lệ và thể thức thi đấu ngày càng trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh đó, khái niệm Formula 1 – hay Công thức 1 – chính thức được Fédération Internationale de l’Automobile (FIA) đưa ra vào năm 1946. “Công thức” được hiểu là hệ thống quy định và nguyên tắc kỹ thuật mà các tay đua và đội đua buộc phải tuân thủ.
Từ đó, Giải vô địch thế giới F1 hình thành với chuỗi các chặng đua Grand Prix được tổ chức tại những trường đua đạt chuẩn trên toàn cầu, cùng một số chặng đặc biệt diễn ra trên đường phố đô thị, tiêu biểu như Monaco Grand Prix và Singapore Grand Prix.
Vậy điều gì đã tạo nên sức hút bền bỉ của Formula 1 suốt nhiều thập niên qua?
Ảnh: Tư liệu
Yếu tố con người tại giải F1
Theo phân loại của FIA, Formula 1 là hạng đua cao nhất, với hệ thống quy định khắt khe và quy tụ những tay đua cùng đội ngũ kỹ thuật tinh hoa trên các toàn cầu. Theo thống kê, phần lớn tay đua F1 làm quen với môn thể thao tốc độ từ rất sớm, thường trong độ tuổi 5-8. Đồng nghĩa, họ cần gần một thập kỷ rèn luyện trước khi chạm tới giấc mơ F.
Để trở thành một trong 20 tay đua chính thức tại Formula 1, mỗi cá nhân phải sở hữu chứng chỉ lái xe F1 (Super Licence) do FIA cấp. Thách thức lớn nhất trong quá trình xét cấp Super Licence nằm ở phần thực hành, được đánh giá thông qua hệ thống điểm tích lũy từ thành tích thi đấu tại các giải đua cấp thấp hơn như Formula 2, Formula 3, IndyCar hay Formula Regional… Nói cách khác, để góp mặt tại F1, các tay đua gần như đã khẳng định năng lực bằng những danh hiệu và thành tích ở nhiều giải đua danh giá trước đó.
Tuy vậy, đây mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để góp mặt trong danh sách 20 tay đua chính thức của Formula 1 là được các đội đua F1 đánh giá cao tiềm năng và ký hợp đồng thi đấu. Thực tế, việc trở thành một trong 20 cái tên được lựa chọn phản ánh mức độ cạnh tranh khắc nghiệt hiếm thấy trong thể thao đỉnh cao.
Với những tiêu chuẩn khắt khe, các tay đua Formula 1 được hưởng chế độ đãi ngộ tương xứng. Theo RacingNews365, vào năm 2023, Max Verstappen dẫn đầu bảng lương với khoảng 55 triệu USD, theo sau là Charles Leclerc ở mức 36 triệu USD. Bên cạnh lương và thưởng, các hợp đồng tài trợ từ thương hiệu xa xỉ còn đưa thu nhập của tay đua F1 lên mức rất cao.
Bên cạnh các tay đua, đội ngũ kỹ thuật và hậu cần của các đội Formula 1 cũng hưởng đãi ngộ rất cao. Một chiếc xe đua F1 thường có giá khoảng 15 triệu USD, đòi hỏi công tác bảo dưỡng và sửa chữa ở trình độ kỹ thuật tối ưu và độ chính xác gần như tuyệt đối. Trong bối cảnh cạnh tranh từng mili giây, những pha thay bốn lốp chỉ trong chưa đầy 2,5 giây càng cho thấy giá trị quan trọng của nguồn nhân lực kỹ thuật tinh hoa.
Ảnh: Tư liệu
Chặng đua (Grand Prix)
Một mùa giải F1 bao gồm loạt chặng đua tại nhiều địa điểm trên thế giới, còn gọi là Grand Prix. Mỗi chặng bao gồm các phiên luyện tập (free practice sessions), chặng đua phân hạng (qualifying session) và chặng đua chính thức diễn ra vào ngày Chủ Nhật.
Trong số đó, Monaco Grand Prix được xem là biểu tượng huyền thoại của làng đua xe. Với chiều dài chỉ 3,3 km, đây là chặng có vòng đua ngắn và tốc độ trung bình thấp nhất mùa giải, do được tổ chức trên đường phố Monte Carlo với 19 khúc cua gắt, địa hình lên xuống liên tục và những đoạn đường được rào chắn sát mép biển, đòi hỏi kỹ năng kiểm soát xe ở mức tuyệt đối.
Khó cho các tay đua, nhưng đây là yếu tố hoàn hảo để khán giả cảm nhận được cuộc đua chân thực nhất. Kết hợp cùng bến du thuyền xa hoa, cảnh quan đặc trưng và lối sống thượng lưu của Monaco, chặng Monaco Grand Prix đã vượt ra khỏi khuôn khổ một cuộc đua, trở thành biểu tượng đại diện cho Formula 1.
Nhà sản xuất (Constructor) và đội đua (Entrant)
Bên cạnh tay đua, các nhà sản xuất (Constructor) cũng giữ vai trò then chốt trong sự phát triển của Formula 1 khi chịu trách nhiệm thiết kế và phát triển khung gầm. Trong cấu trúc đội đua, nhà sản xuất khung gầm và nhà cung cấp động cơ (Power Unit) là hai tập thể độc lập, nên tên đội thường là sự kết hợp của cả hai.
Chính sự cạnh tranh giữa các nhà sản xuất đã thúc đẩy đầu tư công nghệ, tạo hiệu ứng lan tỏa sang xe thương mại. Ngày nay, nhiều công nghệ từng độc quyền trên đường đua F1 đã xuất hiện trên các mẫu xe hiệu năng cao của McLaren, Ferrari hay Mercedes-AMG.
Trong hệ sinh thái F1, các đội đua (Entrant) – những cá nhân hoặc tổ chức đăng ký tay đua và xe thi đấu – đóng vai trò trực tiếp đưa công nghệ ấy ra đường đua. Giải đấu F1 đã ghi dấu nhiều đội đua có bề dày lịch sử như McLaren, Ferrari hay Williams. Đáng chú ý, Lamborghini cũng từng góp mặt tại F1 ở mùa giải 1991 thông qua đội Lambo (Modena Team SpA).
Ảnh: Tư liệu
Chiến thuật cạnh tranh tại giải F1
Bên cạnh bộ phận kỹ thuật, mỗi đội đua Formula 1 đều có phòng chiến lược (Race Strategy Room), nơi các quyết định then chốt về chiến thuật thi đấu được đưa ra. Chiến lược F1 hiện đại sẽ tập trung vào tối ưu vòng đua thông qua quản lý lốp (undercut/overcut), nhiên liệu và khai thác hiệu quả khí động học như tận dụng luồng khí phía trước (slipstream)…Dù vậy, yếu tố quyết định vẫn là kỹ năng tay đua. Các tay đua F1 sở hữu tốc độ phản xạ vượt trội, chỉ khoảng 0,2-0,3 giây sau khi đèn đỏ tắt, nhanh gấp nhiều lần so với người bình thường. Năng lực này là kết quả của hàng nghìn giờ luyện tập và các giáo án thể lực, thần kinh chuyên biệt nhằm đưa cơ thể đạt đến ngưỡng hiệu suất tối đa.
Lời kết
Formula 1 được xem là đỉnh cao của tốc độ và kỹ thuật trong thế giới đua xe thể thao. Mỗi chiếc xe F1 là kết tinh của những công nghệ tiên tiến nhất, được tối ưu tuyệt đối cho hiệu suất và tốc độ trên các đường đua khắc nghiệt. Không chỉ là sân chơi của những tay đua xuất sắc, F1 còn là mặt trận cạnh tranh công nghệ giữa các đội đua hàng đầu, đồng thời trở thành sự kiện mà nhiều quốc gia mong muốn giành quyền đăng cai.
Theo Raconteur, việc tổ chức một chặng Formula 1 đòi hỏi chi phí rất lớn, với tổng ngân sách trong vòng 10 năm có thể lên tới khoảng 933 triệu USD, bao gồm cả các hạng mục nâng cấp. Tại Việt Nam, Vietnamese Grand Prix từng được lên kế hoạch tổ chức tại Hà Nội theo thỏa thuận giai đoạn 2020-2029, với khu pit và khán đài đã hoàn thiện trước mùa giải. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, chặng đua năm 2020 buộc phải hoãn và sau đó bị dừng vô thời hạn.
Xét trên bình diện vĩ mô, dù chi phí để đăng cai một chặng Formula 1 là rất lớn, nhưng nếu vận hành hiệu quả, quốc gia chủ nhà có thể thu về lợi ích kinh tế và hình ảnh đáng kể, từ doanh thu du lịch, khách sạn, bán vé đến quảng bá thương hiệu quốc gia và thu hút đầu tư. Singapore là ví dụ điển hình khi từng công bố chi phí tổ chức F1 hằng năm vào khoảng 100 triệu USD, nhưng đổi lại thu về gần 1 tỷ USD nhờ khoảng 450.000 lượt khách du lịch đến theo dõi giải đua.
Bên cạnh tính cạnh tranh khốc liệt, Formula 1 còn chinh phục người hâm mộ nhờ các công nghệ tiên tiến tích hợp trên từng chiếc xe đua. Sự kết hợp giữa yếu tố con người và công nghệ đỉnh cao đã tạo nên bản sắc riêng, giúp F1 mang đến những trải nghiệm giàu cảm xúc và khó quên cho khán giả toàn cầu.
