Trên thực tế, liệu pháp xông hơi và tắm nước lạnh (contrast therapy) không phải là khái niệm của thời hiện đại. Từ Ai Cập cổ đại, y học cổ truyền Trung Hoa cho đến Hy Lạp, con người đã sớm ứng dụng sự tương phản nhiệt như một phương thức hỗ trợ thư giãn, phục hồi và duy trì cân bằng sinh lý cho cơ thể, qua đó đặt nền tảng cho các thực hành trị liệu và phục hồi thể chất ngày nay.
Trong cuộc trò chuyện cùng ELLE Man Việt Nam, biên đạo múa John Huy Trần – người đã gắn bó nhiều năm với liệu pháp xông hơi và tắm nước lạnh, đồng thời là nhà thực hành liệu pháp nóng-lạnh tại Cá Hồi Sauna & Ice Bath – đã chia sẻ góc nhìn cá nhân về lợi ích, cũng như cách tiếp cận và áp dụng phương pháp này một cách khoa học và phù hợp với thể trạng.
Biên đạo múa John Huy Trần – người đã gắn bó nhiều năm với liệu pháp xông hơi và tắm nước lạnh, đồng thời là nhà thực hành liệu pháp nóng-lạnh tại Cá Hồi Sauna & Ice Bath (Ảnh: NVCC)
Chào anh John Huy Trần! Điều gì khiến anh quyết định thử nghiệm và gắn bó lâu dài với liệu pháp xông hơi và ngâm nước lạnh?
Tôi gắn bó với liệu pháp xông hơi và ngâm nước lạnh suốt ba năm, bắt đầu từ một chấn thương và giai đoạn suy kiệt cả thể chất lẫn tinh thần. Cơ duyên đến trong một kỳ nghỉ tại resort, khi tôi được gợi ý thử ngâm nước đá. Trải nghiệm ban đầu khá khắc nghiệt, nhưng chỉ sau thời gian ngắn làm quen, cảm giác buốt nhường chỗ cho sự dễ chịu và nhẹ nhõm.
Trở lại Sài Gòn, trong bối cảnh liệu pháp này còn chưa phổ biến, tôi tự áp dụng tại nhà bằng cách luân phiên nước nóng và nước lạnh, rồi tiếp tục trải nghiệm tại các không gian nóng-lạnh chuyên biệt khi điều kiện cho phép. Kết quả mang lại vượt ngoài mong đợi: sức khỏe thể chất và tinh thần của tôi được cải thiện tốt hơn.
Từ vài lần mỗi tuần với thời lượng ngắn, liệu trình của tôi dần thành thói quen kéo dài suốt ba năm, đến tận hôm nay.
Anh có thể chia sẻ cảm giác và những thay đổi thể chất mà cơ thể trải qua trong những lần đầu áp dụng liệu pháp này?
Khi thử lần đầu, nhiều người có thể nghĩ liệu pháp này không phù hợp với mình (cười). Tuy nhiên, việc kiên trì mỗi ngày sẽ giúp cơ thể dần thích nghi.
Bước vào bồn nước lạnh, cơ thể co siết lại, buộc người trải nghiệm phải kiểm soát hơi thở để vượt qua cảm giác khó chịu ban đầu. Quá trình này giúp giảm căng cơ, giải tỏa áp lực và rèn luyện sự bền bỉ. Với người mới, thời gian ngâm thường bắt đầu khoảng 30 giây.
Sau ngâm lạnh, ngâm nóng lại mang đến cảm giác đối lập: cơ thể dần thả lỏng và thoải mái. Nên bắt đầu ở mức nhiệt vừa phải để cơ thể kịp thích nghi, từ đó hỗ trợ tuần hoàn máu và giúp các mạch máu giãn nở đều hơn.
Việc luân phiên giữa lạnh và nóng không chỉ tác động tích cực lên thể chất, mà còn giúp nâng cao sự nhận thức về cơ thể trong suốt quá trình trải nghiệm.
Ảnh: NVCC
Theo anh, liệu pháp xông hơi và ngâm nước lạnh đem đến lợi ích gì cho sức khỏe xương khớp?
Theo trải nghiệm cá nhân, liệu pháp này giúp giảm viêm, hỗ trợ phục hồi các cơn đau mãn tính và đau cơ, cải thiện khả năng vận động và hạn chế cảm giác tê bì. Đặc biệt, khi kết hợp với giãn cơ mỗi ngày, độ linh hoạt của cơ thể được nâng cao đáng kể, tác động tích cực đến lưu thông máu.
Tuy nhiên, hiệu quả có thể khác nhau giữa các cá nhân và phương pháp này mang tính hỗ trợ, không thay thế tư vấn hay điều trị y khoa. Đây cũng không phải là một giải pháp tức thời, mà là một hành trình dài hơi và cần sự kiên trì liên tục.
Bên cạnh thể chất, liệu pháp xông hơi và tắm nước lạnh tác động đến sức khỏe tinh thần như thế nào?
Với tôi, liệu pháp này mang lại sự nhẹ nhõm cả về thể chất lẫn tinh thần. Quá trình tiếp xúc với nhiệt độ lạnh và nóng giúp cơ thể giải phóng endorphins, từ đó tạo cảm giác thư giãn, khỏe khoắn. Ở những phút đầu, cảm giác lạnh và khó chịu là điều khó tránh, nhưng khi cơ thể thích nghi, sự sảng khoái xuất hiện, tinh thần trở nên minh mẫn hơn.
Tuy vậy, theo quan sát của tôi, đây là một phương pháp cần thời gian để phát huy hiệu quả. Nếu tiếp cận vội vàng hoặc chưa hiểu rõ cách thực hiện, cơ thể có thể phản ứng tiêu cực, thậm chí dẫn đến mệt mỏi hoặc ốm nhẹ. Khi được áp dụng đúng cách và duy trì đều đặn, liệu pháp này sẽ hỗ trợ phục hồi tinh thần hiệu quả.
Một liệu pháp xông hơi và ngâm nước lạnh tiêu chuẩn của anh sẽ thế nào?
Nếu tập vào buổi sáng, tôi thường bắt đầu bằng ngâm nước lạnh với thời gian tối thiểu 30 giây. Để vượt qua mốc này, tôi tập trung vào nhịp thở và giữ sự bình tĩnh.
Sau đó, tôi chuyển sang xông hơi nóng để cơ thể thả lỏng. Sauna là phương pháp được nhiều người yêu thích nhờ khả năng kích thích tiết mồ hôi. Với tôi, thời gian tối thiểu là 5 phút. Nếu vượt qua được, tôi sẽ tiếp tục thêm khoảng 5 phút nữa. Bởi mồ hôi tiết ra ở những phút đầu chủ yếu là phản ứng từ việc ngâm lạnh trước đó, còn sau khoảng thời gian này, quá trình đào thải và giải phóng cơ thể mới diễn ra rõ rệt hơn.
Kết thúc sauna nóng, tôi luôn tắm sạch trước khi quay lại một lượt ngâm lạnh ngắn, rồi tiếp tục bước vào sauna để hoàn tất liệu pháp.
Ảnh: Tư liệu
Được biết, anh còn áp dụng thêm liệu pháp âm thanh với chuông pha lê. Điều này tác động như thế đến quá trình trị liệu?
Tôi kết hợp liệu pháp âm thanh với chuông pha lê vào quá trình thực hành nhằm gia tăng hiệu quả, giúp cơ thể dễ chịu hơn. Những rung động và tần số cộng hưởng từ chuông mang lại cảm giác thư giãn, làm dịu hệ thần kinh và hỗ trợ giảm căng thẳng. Phương pháp này còn giúp tăng cường sự hiện diện và chánh niệm, biến trải nghiệm ngâm nước lạnh cường độ cao trở nên dễ tiếp nhận hơn. Khi điều kiện tinh thần và môi trường phù hợp, chúng ta có thể bước vào trạng thái thiền định sâu, đạt được sự cân bằng cảm xúc.
Tùy từng cá nhân, phương pháp này có thể hỗ trợ cải thiện giấc ngủ, giảm lo âu và mệt mỏi, nhưng hiệu quả cần được kiểm chứng qua quá trình thử nghiệm.
Theo anh, liệu pháp xông hơi và ngâm nước lạnh có cần được cá nhân hóa, khi có người chỉ phù hợp với một trong hai phương pháp?
Việc kết hợp xông hơi và ngâm nước lạnh chỉ thực sự hiệu quả khi hiểu rõ cơ thể mình. Tôi không áp dụng một công thức cố định, mà luôn điều chỉnh theo thể trạng và nhu cầu cụ thể. Như trong ba tháng đầu, tôi chỉ ngâm nước lạnh vì cơ thể chưa quen với sự chuyển đổi nhanh từ lạnh sang nóng. Khi đã thích nghi, tôi mới bắt đầu kết hợp cả hai và xây dựng lịch trình linh hoạt.
Sự tương phản giữa nóng và lạnh tạo ra phản ứng tích cực cho cơ thể, nhưng không có khuôn mẫu chung cho tất cả. Đây là một hành trình thử nghiệm và lắng nghe bản thân. Quan trọng nhất là chúng ta phải thử, quan sát và điều chỉnh.
Theo anh, người mới cần lưu ý điều gì khi bắt đầu áp dụng liệu pháp xông hơi và ngâm nước lạnh?
Khi áp dụng bất kỳ liệu pháp nào liên quan đến sức khỏe, điều quan trọng là phải tìm hiểu kỹ và hiểu rõ nhu cầu của cơ thể. Xông hơi và ngâm nước lạnh có thể mang lại lợi ích cho người này nhưng lại không phù hợp với người khác, tùy thể trạng và tiền sử sức khỏe.
Vì vậy, mỗi người cần xác định ngưỡng phù hợp cho bản thân. Với người mới, nên bắt đầu ở mức nhiệt nhẹ hơn, khoảng 5-7 độ C, thay vì xuống quá thấp để cơ thể có thời gian thích nghi. Trong trường hợp còn băn khoăn hoặc có vấn đề về tim mạch, huyết áp, việc tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng là điều nên cân nhắc.
Ảnh: Tư liệu
Cuối cùng, anh có lời khuyên nào dành cho những người mới bắt đầu với liệu pháp này?
Quan trọng nhất vẫn là đi chậm và kiên nhẫn. Việc cơ thể có thể thích nghi ngay từ những lần đầu là điều khó thực hiện. Hãy cho bản thân thời gian làm quen từng bước và dành thời gian tìm hiểu về liệu pháp này trước khi áp dụng đều đặn.
Liệu pháp xông hơi và ngâm nước lạnh có thể mang lại nhiều lợi ích, nhưng hiệu quả chỉ đến khi chúng ta hiểu đúng về nó, sẵn sàng mở rộng tư duy và lắng nghe phản ứng của cơ thể trong suốt quá trình trải nghiệm.
