Nghệ thuật hình xăm Irezumi: Truyền thống lịch sử nên được bảo tồn hay chối bỏ?

20/08/2018, 18:00 PM

Trên khắp thế giới, có lẽ khó có một nét văn hóa nào như hình xăm Irezumi của Nhật Bản – vừa là lịch sử, vừa là văn học, đã từng được yêu, nhưng cuối cùng lại bị chối bỏ.

Cùng ELLE Man tìm hiểu về dòng chảy lịch sử cũng như vị trí của hình xăm Nhật Bản Irezumi trong xã hội ngày nay tại bài viết này!

Nguồn gốc nghìn năm của hình xăm Nhật Bản

Dù những quốc gia Á Đông không phải là cái nôi của nghệ thuật xăm hình, nghệ thuật “vẽ trên da” xuất hiện tại Nhật Bản khá sớm. Di tích khảo cổ chứng minh, những hình xăm đầu tiên xuất hiện tại đây là vào khoảng 10.000 năm trước công nguyên. Đến thời kì Yayoi (thời kì đồ sắt, 300 năm trước công nguyên), xăm hình Nhật Bản không chỉ thuần vì mục đích trang trí, làm đẹp cơ thể nữa. Nó được dùng như một loại đánh dấu, phân biệt nô lệ, tù nhân hay kẻ phạm tội. Từ chỗ là món trang sức trên cơ thể, xăm hình bị biến thành một hình thức trừng phạt của người Nhật xưa.

hinh xam Nhat Ban - elle man 2
Xăm hình tại Nhật Bản ngày xưa không phân biệt nam hay nữ. Ảnh: Pinterest
hinh xam Nhat Ban - elle man 3
Một người đàn ông thời Edo. Ảnh: Wiki
hinh xam Nhat Ban - elle man 8
Ảnh: Pinterest

Bị cuốn theo dòng chảy của lịch sử thời đại, phải đến cuối thế kỉ thứ 17, tức là vào thời Edo (1603 – 1867), nghệ thuật xăm hình tại Nhật Bản mới thực sự phát triển nở rộ. Ít ai biết được rằng, xăm hình ở vương quốc mặt trời mọc có thể phát triển lên đỉnh cao như thế trong thời Edo, là nhờ nghệ thuật in khắc gỗ (Ukiyo-e).

Năm 1827, nghệ nhân in khắc gỗ Utagawa Kuniyoshi tạo ra những bức tranh bằng gỗ nhiều màu sắc, khắc họa chân dung những vị anh hùng trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng thời bấy giờ tại Nhật Bản là Suikoden. Những vị anh hùng này cương trực, dũng cảm, và ai ai cũng trang trí cơ thể bằng những bức họa xăm rồng, mãnh hổ, những loài hoa,… khổng lồ. Gần như ngay lập tức, người dân Edo đổ xô đi sở hữu cho mình một hình xăm trên cơ thể, rồi dần dần lan ra khắp các tỉnh thành khác, tạo thành một làn sóng văn hóa.

hinh xam Nhat Ban - elle man 9
Những người anh hùng trong tiểu thuyết Suikoden mang những hình xăm phủ kín cơ thể. Ảnh: Japantimes

Ở Kyushu, công nhân than mỏ xăm hình rồng trên cả cánh tay, ngụ ý sẽ luôn được thần linh bảo hộ trước nhiều rủi ro nghề nghiệp. Ở Hokkaido hay Edo, phụ nữ khắc lên tay những họa tiết nhỏ, tượng trưng cho nét quyến rũ và sự trưởng thành.

Từ tầng lớp thấp đến giới thượng lưu, ai ai cũng sở hữu cho mình một hình xăm trên cơ thể.

Dần dần, nó trở thành một văn hóa đặc trưng của Nhật Bản. Truyện kể rằng khi người phương Tây bắt đầu du nhập sang châu Á, khó có thể phân biệt được những người Á Đông hao hao nhau về vẻ ngoài. Nhưng nhờ những hình rồng, phượng hoàng hay Oni (cách gọi của yêu tinh bên Nhật Bản), những người thuộc các châu lục khác dễ dàng nhận diện được người dân xứ Phù Tang.

Tất nhiên, bởi Irezumi khác hoàn toàn so với hình xăm bên phương Tây. Irezumi là những hình lớn, nhiều họa tiết, màu sắc và có thể che phủ các bộ phận của cơ thể (lưng, tay, chân). Irezumi thiên về tạo ra một bức tranh hoàn chỉnh trên cơ thể người hơn là những chi tiết nhỏ, tối giản như phong cách phương Tây. Nhân vật chính trong các bức tranh cơ thể của Irezumi có thể kể đến như rồng (tượng trưng cho sức mạnh), cá koi (nghị lực), oni (yêu tinh, tượng trưng cho khả năng bảo vệ con người) hay sóng, nước (mạnh mẽ, dồn dập nhưng cũng có nét dịu dàng, bình thản).

hinh xam Nhat Ban - elle man 12
Ảnh: Pinterest
hinh xam Nhat Ban - elle man 11
Ảnh: Pinterest
hinh xam Nhat Ban - elle man 6
Irezumi phủ lên toàn bộ một bộ phận của cơ thể như lưng, chân, tay. Ảnh: Pinterest

Bên cạnh đó, irezumi không sử dụng máy móc mà phụ thuộc vào tay nghề của người thợ xăm, cùng với loại mực đặc biệt là mực nara. Hình lớn, lại xăm thủ công, vì thế, có không ít người phải bỏ ra tận 5 năm mới hoàn thành được một “bức tranh” tinh xảo trên lưng.

“Rễ sâu, cây ắt phải vươn cao” – câu nói ngụ ý những gì có nguồn gốc chắc chắn, lâu đời thì sẽ phát triển vững mạnh.

Nghệ thuật xăm hình ở Nhật Bản có bề dày lịch sử như vậy, nhưng chặng đường phát triển của nó lại không đi theo quĩ đạo thẳng sau thời Edo.

Davee Blows: Nghệ sĩ Tattoo kết hợp nghệ thuật hình xăm Manga và Graffiti

Chúng ta ngày càng có cái nhìn cởi mở và thiện cảm hơn về nghệ thuật hình xăm. Các tattooist ngày càng phát triển hơn trong kỹ thuật và nhiều thể...

Khi nghệ thuật bị quay lưng

Nửa cuối thế kỉ 19, chính phủ Nhật Bản bắt đầu cấm các hình thức xăm hình. Irezumi dần trở nên thất thế trước những làn sóng văn hóa khác đổ dồn vào xứ sở Phù Tang lúc bấy giờ. Những người trót sở hữu hình xăm trên cơ thể, để tránh sự soi xét của chính phủ, phải tìm mọi cách để giấu sau lớp quần áo.

Mọi chuyện ngày càng tồi tệ khi Yakuza – băng đảng khét tiếng ở Nhật Bản dùng những hình xăm lớn để nhận diện lẫn nhau và thị uy với người khác. Giới xã hội đen xăm hình lên cơ thể, vô tình “khắc” luôn cả định kiến xấu về nghệ thuật này vào tâm trí của những người dân Nhật.

Yakuza xăm mình. Vậy những người xăm mình là tội phạm của Yakuza.

Cứ như thế, người Nhật sợ hãi và bài trừ chính loại hình nghệ thuật mà họ đã phát triển đến độ rực rỡ trong quá khứ.

hinh xam Nhat Ban - elle man 13
Oni – yêu tinh, hình ảnh mang ý nghĩa yêu tinh cũng có yêu tinh tốt, rằng thần linh sẽ luôn bảo vệ con người. Ảnh: Instagram
hinh xam Nhat Ban - elle man 10
Cá koi – tượng trưng cho cố gắng, nghị lực. Tuy nhiên, những hình mang ý nghĩa tốt vẫn bị bài trừ tại Nhật Bản hiện nay. Ảnh: Quora

Toru Hashimoto, thị trưởng thành phố Osaka, đã thiết lập những điều luật kì lạ về nghệ thuật xăm hình. Cụ thể, người xin việc phải khai báo tất cả hình xăm trên cơ thể cho công ty biết. Những địa điểm công cộng như suối tắm nước nóng, phòng tập gym, hồ bơi,… cấm những người “vẽ lên da” đi vào.

Cây viết Jon Mitchell đã đặt tên cho bài viết vềhình xămNhật Bản của mình là “Được quốc tế đón nhận, nhưng bị quê nhà quay lưng”. Trong bài viết, Jon Mitchell cho biết sự đón nhận của quốc tế và người dân Nhật Bản đối với Irezumi cách nhau tận… 150 năm.

hinh xam Nhat Ban - elle man 1
Ngược với người dân Nhật, người phương Tây trân trọng và muốn giữ gìn văn hóa Irezumi của Nhật bản. Ảnh:Japantimes

Những năm gần đây, phong trào đấu tranh bảo vệ và gìn giữ nét văn hóa xăm hình Nhật Bản ngày càng trở nên sôi nổi. Tháng 3/2018, Bảo tàng quốc gia Nhật Bản – Hoa Kì ở Los Angeles đã tổ chức một buổi triển lãm hình xăm truyền thống Nhật Bản với tên gọi “Giữ gìn truyền thống xăm hình Nhật Bản trong thế giới hiện đại”. Buổi triển lãm kéo dài 6 tháng, gây ấn tượng với những khóa học về lịch sử của nghệ thuậ xăm hình Nhật Bản, đồng thời trưng bày những tác phẩm của những nghệ nhân xăm hình nổi tiếng của Nhật từ trước đến nay.

GregKimura, người tổ chức buổi triển lãm, chia sẻ:

“Nghệ thuật xăm hình Nhật Bảncần được nhìn nhận công bằng như những loại hình nghệ thuật khác. Gìn giữ nó còn là gìn giữ lịch sử, văn học của Nhật Bản. Tôi hi vọng những buổi triển lãm irezumi như thế này không chỉ được tổ chức ở ngoại quốc nữa. Một ngày, nó sẽ được mang về Nhật Bản, và trưng bày những tác phẩm nghệ thuật cho chính người dân quê hương chiêm ngưỡng.”

Cuộc đấu tranh bảo vệ những giá trị xưa cũ của văn hóa Nhật Bản vẫn diễn ra dai dẳng như vậy. Cuộc chiến chống lại những tiềm thức đã ăn quá sâu vào tâm thức người dân xứ “Mặt Trời mọc” về quan niệm xăm hình sẽ đòi hỏi thật nhiều nghị lực và tâm huyết. Song, trên khắp thế giới, có lẽ khó có một nét văn hóa nào như Irezumi – vừa là lịch sử, vừa là văn học, đã từng được yêu, nhưng cuối cùnglạibị chối bỏ.

Cẩm nang hình xăm cho nam giới mà bạn cần biết

Xăm hình luôn đòi hỏi đầu tư lâu dài về ý tưởng cũng như lưu ý sau khi xăm. Bài viết này sẽ chỉ tất tần tật những xu hướng, vị trí cũng như những...

Tạp chí Phái mạnh ELLE Man

Uyên Ng (Nguồn tham khảo: Japantimes, Nippon, Tattoo Journal, Netflix)

Giải mã 12 chòm sao hoàng đạo: Cung Thiên Bình Giải mã 12 chòm sao hoàng đạo: Cung Thiên Bình
Nhân tháng sinh nhật của cung Thiên Bình (22/9 - 23/10), ELLE Man mời độc giả tìm hiểu tất tần tật về tính cách và những điều...
Vacheron Constantin mang đến kỹ nghệ chế tác đồng hồ cao cấp Chronograph Vacheron Constantin mang đến kỹ nghệ chế tác đồng hồ cao cấp Chronograph
Khả năng đo thời gian quãng ngắn, được cung cấp bởi cơ chế chronograph/ bấm giờ của đồng hồ là một trong những tính năng phức...
Khám phá Anh Quốc qua văn hoá trà chiều Khám phá Anh Quốc qua văn hoá trà chiều
Anh Quốc là một đất nước nổi tiếng về văn hoá trà chiều (afternoon tea). Với thói quen uống trà kéo dài suốt từ thế kỉ XIX đến...
Tranh trắng đen - Nghệ thuật thúc đẩy nghệ sĩ vượt qua giới hạn Tranh trắng đen - Nghệ thuật thúc đẩy nghệ sĩ vượt qua giới hạn
Nghe đến "trắng đen", có lẽ nhiều người sẽ liên tưởng đến sự “đơn điệu”, thậm chí là “nhàm chán”. Nhưng các tác phẩm nghệ...
List phim ảnh thể loại đấu tranh sinh tồn cực hay List phim ảnh thể loại đấu tranh sinh tồn cực hay
ELLE Man sẽ giới thiệu list phim ảnh mang chủ đề đấu tranh sinh tồn với mức độ tàn nhẫn, máu me và plot-twist giật gân không...
Emmy Awards 2021: Những chiến thắng “trắng” xóa, “thẳng” thắn và “mạnh mẽ” Emmy Awards 2021: Những chiến thắng “trắng” xóa, “thẳng” thắn và “mạnh mẽ”
Emmy Awards 2021 chính thức khép lại với chiến thắng vang dội của Netflix với 2 tựa phim The Crown và The Queen Gambit. Bên...
Sex Education: Không chỉ đơn thuần là series về giáo dục giới tính Sex Education: Không chỉ đơn thuần là series về giáo dục giới tính
Mùa 3 của Sex Education không đơn thuần là những rung động tuổi mới lớn hay những cảm xúc bất chợt, thay vào đó, các nhân vật...
List phim ảnh đề tài tội phạm lừa đảo kinh điển List phim ảnh đề tài tội phạm lừa đảo kinh điển
Trinh thám hành động, băng nhóm tội phạm, những phi vụ lừa đảo triệu đô là đề tài quen thuộc của Hollywood cũng như điện ảnh...
Hip Hop - Không chỉ là âm nhạc và văn hoá đường phố Hip Hop - Không chỉ là âm nhạc và văn hoá đường phố
Dù có thể không phải là fan của Hip Hop không thể phủ nhận rằng văn hoá này, bao gồm âm nhạc, thời trang và Graffiti đang ảnh...