Phim kinh dị phủ bóng rạp Việt, chất lượng đến đâu?
Bài Tuan Anh
Cơn khát tâm linh và chất liệu dân gian bản địa
Lý giải cho sự trỗi dậy mạnh mẽ này, các nhà quan sát thị trường cho rằng khán giả Việt đang có sự thay đổi rõ rệt trong khẩu vị điện ảnh. Khi những bộ phim tâm lý tình cảm dần mất đi sức hút, sự tò mò đối với những hiện tượng kỳ bí, những truyền thuyết đô thị và đặc biệt là kho tàng giai thoại dân gian rùng rợn đã trở thành động lực thúc đẩy người xem đến rạp. Phim kinh dị Việt thành công nhờ khả năng chạm vào nỗi sợ nguyên bản – thứ cảm xúc được xây dựng từ những niềm tin, phong tục và nghi lễ vốn dĩ đã ăn sâu vào tiềm thức của cộng đồng.
Trong 2025-2026, các nhà làm phim thể hiện một nỗ lực đáng ghi nhận trong việc đào sâu các vỉa tầng văn hóa bản địa để tìm kiếm chất liệu. Điển hình là Quỷ nhập tràng 2 (2026), tác phẩm tiếp nối thành công của phần một năm 2025 (doanh thu 149 tỷ đồng), đã cán mốc 100 tỷ đồng với tốc độ kỷ lục, trung bình thu về 19 tỷ đồng mỗi ngày.
Sự phân hóa trong cách tiếp cận chất liệu dân gian cũng trở nên rõ nét hơn qua từng vùng miền. Trong khi Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng đưa khán giả lên vùng núi cao phía Bắc để chứng kiến những nghi lễ huyền bí xoay quanh thực thể chuyên hút sinh khí người, thì Heo năm móng lại mở rộng sang văn hóa Khmer Nam Bộ.
Nhu cầu trải nghiệm văn hóa qua lăng kính điện ảnh được thể hiện rõ qua sự gia tăng doanh thu tại các thị trường ngoài TP.HCM và Hà Nội. Khán giả khu vực miền Bắc (không tính Hà Nội) đã tăng thị phần lên 10% (tăng 3% so với 2024), trong khi miền Trung ghi nhận lượng khán giả tăng mạnh, ngang bằng với toàn bộ khu vực miền Nam (không tính TP.HCM). Điều này chứng tỏ khi bộ phim mang những câu chuyện, bối cảnh và nhân vật gần gũi với đặc trưng vùng miền, nó sẽ dễ dàng chinh phục được đại chúng.
Một xu hướng khác đáng chú ý là việc đánh thức các truyền thuyết đô thị gắn liền với những địa danh hay vấn nạn có thật. Lầu chú Hỏa là một ví dụ tiêu biểu khi khai thác giai thoại nổi tiếng nhất Sài Gòn về con ma nhà họ Hứa và căn nhà 99 cửa. Tương tự, Thẩm mỹ viện âm phủ đặt nỗi sợ vào chính những ám ảnh đương đại về nhan sắc và cái giá của sự hoàn hảo. Đây là bước đi quan trọng giúp dòng phim kinh dị thoát khỏi mác phim ma hù dọa để trở thành những tác phẩm phản chiếu các vấn đề nhức nhối của đời sống thực tại như bạo lực học đường (trong phim Bus – Chuyến xe một chiều) hay sự vô cảm của con người trước cái chết.
Chiến lược nâng tầm và những rủi ro đồng hóa
Có thể nói, 2025 là một năm đầy mâu thuẫn của điện ảnh Việt: vừa đạt đỉnh cao về doanh thu với tổng giá trị thị trường lên tới 5.600 tỷ đồng, vừa là năm của những cảnh báo gay gắt về sự thụt lùi của chất lượng nghệ thuật. Dòng phim kinh dị chính là tâm điểm của những tranh luận này.
Không thể phủ nhận những con số biết nói đã làm nên một diện mạo mới cho phòng vé. Thám tử Kiên: Kỳ án không đầu của đạo diễn Victor Vũ đạt doanh thu 249 tỷ đồng, trở thành một trong những phim kinh dị – trinh thám ăn khách nhất lịch sử. Tác phẩm được đánh giá cao nhờ sự kết hợp mạch lạc giữa yếu tố trinh thám và kinh dị lịch sử, cùng một hệ thống nhân vật có chiều sâu. Thành công này cùng với Quỷ nhập tràng và Ma Da đã tạo ra một niềm tin giả tạo cho các nhà sản xuất rằng: cứ làm phim kinh dị là sẽ có tiền.
Nghịch lý nằm ở chỗ, nhiều bộ phim bị giới phê bình và khán giả đánh giá là tiêu cực vẫn thu về hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng nhờ hiệu ứng truyền thông và sự tò mò của công chúng. Đèn âm hồn (2025) dù bị chỉ trích kịch liệt vì kịch bản vụng về, diễn xuất hời hợt và sự học lỏm trắng trợn từ các phim nước ngoài, vẫn thản nhiên bước vào câu lạc bộ phim trăm tỷ. Giới chuyên gia nhận định đây là một tín hiệu nguy hiểm, khi nhà làm phim “ăn xổi” bằng mọi chiêu trò để lôi kéo người xem thay vì đầu tư vào chất lượng thực sự.
Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ tâm lý coi phim kinh dị là thể loại ngân sách thấp, dễ gỡ vốn. Các nhà làm phim thường giới hạn bối cảnh, sử dụng ít diễn viên và đầu tư sơ sài cho kịch bản để tối ưu hóa lợi nhuận. Âm Dương Lộ là một ví dụ điển hình khi hơn nửa thời lượng phim diễn ra trên một chiếc xe cứu thương với chỉ hai diễn viên, dẫn đến một câu chuyện cũ kỹ và dễ đoán.
Nghiêm trọng hơn, sự bùng nổ về số lượng (có tháng ra rạp 1-2 phim mới) đã dẫn đến sự lặp lại mô-típ một cách nhàm chán. Các bộ phim trong Vũ trụ Linh dị Ngũ hành như Ma Da, Quỷ nhập tràng và Tìm Xác bị khán giả nhận diện là có cùng một cái khung kịch bản, chỉ thay đổi nhân vật và tình tiết bề mặt. Sự lười biếng này đã khiến doanh thu của Tìm Xác: Ma Không Đầu giảm mạnh so với các phim trước đó, chỉ đạt 42 tỷ đồng.
Trong nỗ lực nâng cao chất lượng sản xuất và mở rộng thị trường, điện ảnh Việt Nam giai đoạn 2025-2026 đã đẩy mạnh các dự án hợp tác với Thái Lan và Hàn Quốc – hai quốc gia có bề dày kinh nghiệm trong thể loại kinh dị. Tuy nhiên, sự hợp tác này giống như một con dao hai lưỡi, vừa mang lại cơ hội chuyển giao kỹ thuật, vừa đặt ra thách thức về việc giữ gìn bản sắc nội địa.
Thái Lan từ lâu đã được xem là “ông ngụ” của dòng phim kinh dị Á Đông với thế mạnh về hóa trang, hiệu ứng âm thanh và khả năng kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố tâm linh với hài hước hoặc kịch tính. Sự hợp tác trong Cô dâu ma giữa Thongkham Films và Silver Moonlight Entertainment là một phép thử quan trọng. Bộ phim kể về một cô gái Việt làm dâu trong gia đình thượng lưu Thái Lan và bị cuốn vào những hủ tục kỳ quái. Mặc dù doanh thu chỉ đạt hơn 11,4 tỷ đồng sau 10 ngày – một con số khiêm tốn so với quy mô đầu tư nhưng tác phẩm đã cho thấy một mặt bằng kỹ thuật hình ảnh vượt trội.
Song, giới chuyên môn cũng chỉ ra một hạn chế lớn là dẫn tới sự lệ thuộc vào các mô-típ kịch bản quốc tế. Khán giả dễ dàng nhận thấy những nét tương đồng giữa Cô dâu ma và tác phẩm Ready or Not của Hollywood, từ ý tưởng hiến tế con dâu đến cách kết thúc câu chuyện. Điều này đặt ra câu hỏi về việc liệu các nhà làm phim có đang ỷ lại khi chỉ mượn cái khung của nước ngoài rồi thay thế bằng diễn viên Việt để tối ưu hóa chi phí sản xuất.
Hợp tác Việt – Hàn lại mang một sắc thái khác, tập trung vào việc khai thác những địa điểm mang tính biểu tượng và quy trình sản xuất chuyên nghiệp của các studio lớn. Dự án Nhà ma Yeong Deok (Yeong Deok Haunted House) do đạo diễn Nguyễn Hữu Hoàng thực hiện cùng nhà sản xuất Lee Jin Sung là một minh chứng cho tham vọng này.
Bối cảnh phim được chọn là ngôi nhà Yeong Deok tại Gyeongsan – một trong ba địa điểm tâm linh nổi tiếng nhất Hàn Quốc, gắn liền với bi kịch lịch sử của những người lính sinh viên trong chiến tranh Nam – Bắc Hàn. Việc một đạo diễn Việt Nam thực hiện phim tại Hàn Quốc với chất liệu lịch sử bản địa của họ khẳng định sự tự tin ngày càng lớn của các nhà làm phim nội địa trong việc vươn ra biển lớn.
Triển vọng cho tương lai năm 2026
Bước sang năm 2026, dòng phim kinh dị không còn là mảnh đất độc tôn khi phải đối mặt với sự trỗi dậy mạnh mẽ của nhiều thể loại khác. Sự bão hòa về số lượng phim kinh dị chính là thách thức lớn nhất buộc các nhà làm phim phải thay đổi hoặc bị đào thải.
Năm 2025 chứng kiến một hiện tượng chưa từng có khi phim lịch sử – chiến tranh chinh phục hàng triệu khán giả đại chúng. Thành công của Địa Đạo: Mặt Trời Trong Bóng Tối và Mưa Đỏ – bộ phim chiến tranh cách mạng có doanh thu cao nhất lịch sử cho thấy khán giả đang có xu hướng quay lại với những câu chuyện mang tính sử thi và lòng tự hào dân tộc.
Thêm vào đó, dòng phim hành động với Tử Chiến Trên Không và Truy Tìm Long Diên Hương đã mang lại một bộ mặt khác cho điện ảnh Việt với sự đầu tư chỉn chu về biên đạo đánh đấm, không thua kém các bom tấn Hollywood. Sự đa dạng này khiến dòng phim kinh dị tầm trung, thiếu sáng tạo sẽ không còn chỗ đứng tại phòng vé khi khán giả có quá nhiều lựa chọn hấp dẫn hơn.
Sau quý I 2026 hứa hẹn sẽ là một năm siêu cạnh tranh với sự góp mặt của nhiều dự án lớn từ các đạo diễn tên tuổi: Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh do Nguyễn Phan Quang Bình đạo diễn và Johnny Trí Nguyễn chỉ đạo võ thuật dự kiến ra rạp tháng 8/2026. Đây là tác phẩm huyền sử có sự đầu tư lớn về bối cảnh và những thế võ gươm kiếm chân thực.
Thám Tử Kiên: Lời Nguyền Hoàng Kim của Victor Vũ dự kiến khởi quay tháng 4/2026. Với thành công 249 tỷ đồng của phần một, đây là cái tên được kỳ vọng nhất sẽ tiếp tục nâng tầm dòng phim kinh dị lịch sử Việt Nam. Các dự án như Ma Xó (Phan Bá Hỷ) và Lầu chú Hỏa tiếp tục duy trì dòng chảy kinh dị dân gian nhưng với cách kể chuyện tiết chế và sâu sắc hơn.
Tựu trung, 2026 sẽ là năm định hình lại trật tự của điện ảnh Việt. Cơn sốt mì ăn liền của dòng phim kinh dị chắc chắn sẽ hạ nhiệt, nhường chỗ cho những tác phẩm có sự đầu tư bài bản và tôn trọng khán giả. Những nhà làm phim chỉ biết ăn xổi sẽ sớm bị đào thải, trong khi những ai kiên trì với con đường khai thác bản sắc dân gian một cách sáng tạo và chỉn chu sẽ trở thành những người dẫn đầu. Niềm tin của khán giả là một tài sản vô giá nhưng cũng rất mong manh; để giữ được nó, phim kinh dị Việt phải thực sự lột xác để trở thành những tác phẩm đáng nhớ trong lòng người hâm mộ.
_______
Bài: Hoàng Thúy Vân
